Trong 2 ngày 22–23/4/2026, Ban Dân tộc HĐND tỉnh Lạng Sơn tổ chức khảo sát thực trạng công tác bảo tồn, quản lý và phát triển cây chè Shan tuyết tại các xã Công Sơn, Mẫu Sơn và Ba Sơn.  Đoàn khảo sát của Ban Dân tộc HĐND tỉnh do đồng chí Trần Thị Sơn Thùy, Trưởng Ban Dân tộc HĐND tỉnh làm trưởng đoàn, tham gia cùng đoàn có các đồng chí Phó trưởng Ban, ủy viên chuyên trách Ban Dân tộc HĐND tỉnh; lãnh đạo phòng chuyên môn thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh, Chi cục Kiểm lâm tỉnh.

Đoàn khảo sát đã trực tiếp kiểm tra thực địa tại các vùng chè, làm việc với chính quyền địa phương, hợp tác xã và người dân trồng, chế biến chè Shan tuyết nhằm nắm bắt toàn diện hiện trạng, tiềm năng cũng như những khó khăn, vướng mắc trong quá trình phát triển loại cây đặc sản này.

 Qua khảo sát, chè Shan tuyết được xác định là cây bản địa có giá trị cao, sinh trưởng trong điều kiện khí hậu đặc thù, độ cao trên 700m, sương mù quanh năm. chè Shan tuyết chủ yếu mọc tự nhiên, một số cây trong rừng đặc dụng, trong đó có các cây cổ thụ từ 100–300 năm tuổi. Theo khảo sát sơ bộ, hiện có khoảng 3000 cây chè shan tuyết trên địa bàn các xã Mẫu Sơn, Công Sơn, Ba Sơn, trong đó có 111 cây chè được công nhận là "cây di sản". Sản phẩm chè có chất lượng tốt, hương vị đặc trưng, được du khách ưa chuộng, song việc chế biến vẫn chủ yếu thủ công, quy mô nhỏ lẻ, chưa xây dựng được thương hiệu mạnh. Một số cây do nằm trong khu vực bảo vệ nghiêm ngặt của rừng đặc dụng, việc khai thác bị hạn chế, hiện chủ yếu dừng ở mức bảo tồn, chưa phát huy được giá trị kinh tế.

Qua khảo sát cho thấy, điểm chung tại cả 3 địa phương là cây chè Shan tuyết phân bố rải rác, sinh trưởng tự nhiên, chưa được chăm sóc theo quy trình kỹ thuật. Công tác thu hái, chế biến còn thủ công; thiếu liên kết giữa người dân – hợp tác xã – doanh nghiệp; chưa hình thành chuỗi giá trị ổn định. Bên cạnh đó, cơ chế, chính sách đối với khai thác chè trong rừng đặc dụng còn nhiều vướng mắc; việc nghiên cứu, nhân giống, phục tráng và ứng dụng khoa học kỹ thuật còn hạn chế. Hạ tầng giao thông khó khăn cũng ảnh hưởng đến thu hái và tiêu thụ sản phẩm. Hiện có hợp tác xã Thiên Sơn tươi xanh, chất lượng bền vững, hợp tác xã Công Mẫu Sơn xanh đang thực hiện xây dựng thương hiệu phát triển sản phẩm chè shan tuyết trên địa bàn.

Từ kết quả khảo sát, Đoàn ghi nhận tiềm năng lớn của chè Shan tuyết trong phát triển sản phẩm đặc sản gắn với văn hóa bản địa và du lịch sinh thái khu vực Mẫu Sơn. Các địa phương kiến nghị cần có cơ chế phù hợp để vừa bảo tồn nguồn gen quý, vừa cho phép khai thác hợp lý nhằm nâng cao thu nhập cho người dân. Trong thời gian tới, cần tập trung xây dựng quy trình kỹ thuật canh tác, thu hái và chế biến phù hợp; tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị; hỗ trợ xây dựng thương hiệu, xúc tiến thương mại. Đồng thời, đẩy mạnh gắn phát triển chè Shan tuyết với du lịch trải nghiệm, qua đó nâng cao giá trị sản phẩm và góp phần phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Kết quả khảo sát sẽ là cơ sở quan trọng để Ban Dân tộc HĐND tỉnh tổng hợp, báo cáo Thường trực HĐND tỉnh, đồng thời kiến nghị các giải pháp nhằm bảo tồn và phát triển bền vững cây chè Shan tuyết trong thời gian tới.

Thanh Tùng